ValteraAlətlər CFO xidməti
  1. Valtera
  2. Alətlər
  3. Maliyyə lüğəti
Məlumat · Terminlər

Maliyyə lüğəti

Rəhbərin və mühasibin tez-tez rastlaşdığı terminlər sadə dildə izah olunub. Hesablana bilən terminlərin yanında düstur və uyğun kalkulyatorun linki var.

Yeniləndi:
AktivlərAssets

Şirkətə məxsus və gələcəkdə fayda gətirəcək resurslar: pul, debitor borcu, ehtiyatlar, avadanlıq, binalar. Balansda aktivlər həmişə öhdəliklər və kapitalın cəminə bərabərdir.

AmortizasiyaDepreciation

Əsas vəsaitin dəyərinin istifadə müddəti ərzində tədricən xərcə silinməsi. Pul çıxışı deyil, amma mənfəəti azaldır.

Vergi normaları: amortizasiya kalkulyatoru.

Anbar dövriyyəsi müddətiDIO

Malın anbarda orta hesabla neçə gün qaldığı.

DIO = ehtiyatlar ÷ illik maya dəyəri × 365
Annuitet ödənişAnnuity

Kredit müddəti ərzində hər ay eyni məbləğdə ödəniş. Əvvəlcə faiz payı böyük, sonra əsas borcun payı artır. Bax: kredit kalkulyatoru.

Balans hesabatıBalance sheet

Müəyyən tarixə şirkətin aktivlərini, öhdəliklərini və kapitalını göstərən hesabat.

Aktivlər = Öhdəliklər + Kapital

Şablon: balans hesabatı.

BüdcəBudget

Gələcək dövr üçün gəlir, xərc və pul axınının planı. Faktiki nəticə ilə müqayisə edildikdə (plan-fakt təhlili) idarəetmə aləti olur. Şablon: büdcə şablonu.

CFOChief Financial Officer

Maliyyə direktoru: şirkətin maliyyə strategiyasına, büdcəyə, pul axınına, maliyyələşməyə və rəhbərliyə hesabatlara cavabdeh şəxs. Kiçik şirkətlər bu funksiyanı kənar CFO-ya həvalə edir. Bax: kənar CFO nədir.

Daxili gəlirlilik normasıIRR

Layihənin NPV-sinin sıfıra bərabər olduğu diskont dərəcəsi. IRR kapitalın dəyərindən yüksəkdirsə, layihə sərfəlidir. Bax: NPV və IRR kalkulyatoru.

Debitor borcuAccounts receivable

Müştərilərin şirkətə borcu: mal satılıb və ya xidmət göstərilib, pul hələ alınmayıb. Böyük debitor borcu kassa kəsirinin əsas səbəblərindən biridir.

Debitor borcunun ödəmə müddətiDSO

Müştərilərin orta hesabla neçə gündə ödədiyi.

DSO = debitor borcu ÷ gəlir × 365

Bax: DSO kalkulyatoru.

Dəyişən xərclərVariable costs

Satış həcmi ilə birlikdə artan xərclər: malın mayası, komissiya, çatdırılma, qablaşdırma.

Dövriyyə aktivləriCurrent assets

Bir il ərzində pula çevriləcək aktivlər: pul, debitor borcu, ehtiyatlar, qısamüddətli investisiyalar.

Dövriyyə kapitalıWorking capital

Gündəlik fəaliyyətə bağlanmış pul: debitor borcu və ehtiyatlar üstəgəl pul, çıxılsın qısamüddətli öhdəliklər. Şirkət böyüdükcə dövriyyə kapitalına ehtiyac da artır.

Dövriyyə kapitalı = dövriyyə aktivləri − qısamüddətli öhdəliklər
DSMF haqlarıSocial insurance

Məcburi dövlət sosial sığorta haqları. Əmək haqqından işçi və işəgötürən tərəfindən ödənilir və pensiya, müavinət hüququ yaradır. Dərəcələr: 2026 dərəcələri.

EBITDAEarnings before interest, taxes, depreciation and amortization

Faiz, vergi və amortizasiyadan əvvəl mənfəət. Əsas fəaliyyətin nə qədər pul qazandırdığını göstərir və şirkətləri müqayisə etmək üçün istifadə olunur.

EBITDA = əməliyyat mənfəəti + amortizasiya
EhtiyatlarInventory

Satış və ya istehsal üçün saxlanılan mallar, xammal, yarımfabrikatlar. Anbarda dayanan mal pulun "donmuş" formasıdır.

ƏDVVAT

Əlavə dəyər vergisi. Azərbaycanda standart dərəcə 18%-dir. Şirkət satışda hesabladığı ƏDV-dən alışda ödədiyi ƏDV-ni çıxır və fərqi büdcəyə ödəyir. Bax: ƏDV kalkulyatoru.

Əlavə qiymətMarkup

Mənfəətin maya dəyərinə nisbəti. 80 ₼-lıq mal 100 ₼-a satılırsa, əlavə qiymət 25%, marja isə 20%-dir.

Əlavə qiymət = (qiymət − maya) ÷ maya
Əməliyyat xərcləriOPEX

Gündəlik fəaliyyətin xərcləri: icarə, əmək haqqı, kommunal, marketinq. Dövrün xərci kimi dərhal mənfəəti azaldır.

Horizontal monitorinqHorizontal monitoring

2026-dan tətbiq olunan, vergi orqanı ilə şirkət arasında şəffaf və davamlı əməkdaşlıq rejimi. Belə şirkətlər üçün bəzi sanksiyalar azaldılır.

Xalis cari dəyərNPV

Layihənin gələcək pul axınlarının bugünkü dəyəri çıxılsın ilkin investisiya. NPV müsbətdirsə, layihə tələb olunan gəlirlilikdən çox qazandırır.

Xalis mənfəətNet profit

Bütün xərclər, faizlər və vergilər çıxıldıqdan sonra qalan mənfəət. Sahiblərə dividend kimi bölünə və ya şirkətdə saxlanıla bilər.

İcbari tibbi sığortaMandatory health insurance

Əmək haqqından işçi və işəgötürən tərəfindən ödənilən tibbi sığorta haqqı. Özəl sektorda 2026-da 2 500 ₼-dək hissəyə 2%, yuxarı hissəyə 0,5%.

KapitalEquity

Sahiblərin şirkətdəki payı: nizamnamə kapitalı və bölüşdürülməmiş mənfəət. Aktivlərdən öhdəliklər çıxıldıqda qalan məbləğdir.

Kapital xərcləriCAPEX

Əsas vəsaitlərin alınması və yaxşılaşdırılması üçün xərclər: avadanlıq, bina, nəqliyyat. Birdəfəlik böyük çıxış olur, xərcə isə amortizasiya ilə silinir.

Kassa kəsiriCash gap

Müəyyən gündə ödənişlər üçün pulun çatmaması. Mənfəətlə işləyən şirkətdə də yarana bilər. Bax: kassa kəsiri nədir.

KPIKey performance indicator

Əsas fəaliyyət göstəricisi: biznesin vəziyyətini ölçən bir neçə rəqəm, məsələn gəlir, marja, DSO, pul qalığı. Şablon: KPI paneli.

Kreditor borcuAccounts payable

Şirkətin təchizatçılara, büdcəyə və digər şəxslərə borcu. Təchizatçı ilə uzun ödəmə müddəti dövriyyə kapitalına ehtiyacı azaldır.

Kreditor borcunun ödəmə müddətiDPO

Şirkətin təchizatçılara orta hesabla neçə gündə ödədiyi.

DPO = kreditor borcu ÷ illik maya dəyəri × 365
LikvidlikLiquidity

Şirkətin qısamüddətli öhdəliklərini vaxtında ödəmə qabiliyyəti.

Cari likvidlik əmsalı = dövriyyə aktivləri ÷ qısamüddətli öhdəliklər
Maliyyə modeliFinancial model

Fərziyyələrdən (satış, qiymət, xərclər) başlayaraq P&L, balans və pul axını hesabatlarını bir-birinə bağlı şəkildə proqnozlaşdıran cədvəl. Bank krediti və investisiya üçün tələb olunur. Şablon: maliyyə modeli.

MarjaMargin

Mənfəətin satış qiymətinə və ya gəlirə nisbəti. Ümumi marja maya dəyərini, xalis marja bütün xərcləri nəzərə alır.

Ümumi marja = (gəlir − maya) ÷ gəlir

Bax: marja kalkulyatoru.

Marjinal gəlirContribution margin

Satış qiymətindən dəyişən xərclər çıxıldıqdan sonra sabit xərcləri örtmək və mənfəət üçün qalan məbləğ. Zərərsizlik nöqtəsinin əsasıdır.

Maya dəyəriCost of goods sold

Satılan malın alınması və ya istehsalı ilə bağlı birbaşa xərclər: xammal, alış qiyməti, istehsal işçilərinin əmək haqqı. Şablon: maya dəyəri şablonu.

Mənfəət və zərər hesabatıP&L, income statement

Dövr ərzində gəlirləri, xərcləri və mənfəəti göstərən hesabat. Mənfəəti göstərir, pulun hərəkətini yox. Şablon: P&L şablonu.

Pul axınıCash flow

Dövr ərzində şirkətə daxil olan və çıxan pul. Əməliyyat, investisiya və maliyyələşmə fəaliyyətlərinə bölünür. Mənfəət olsa da pul axını mənfi ola bilər. Şablon: pul axını hesabatı.

Pul dövriyyəsi dövrüCash conversion cycle

Təchizatçıya ödənişdən müştəridən pulun alınmasına qədər keçən günlər.

Dövr = DSO + DIO − DPO

Bax: kassa kəsiri kalkulyatoru.

ROIReturn on investment

İnvestisiyanın gəlirliliyi: qazancın qoyulan məbləğə nisbəti.

ROI = (gəlir − investisiya) ÷ investisiya
Sabit xərclərFixed costs

Satış həcmindən asılı olmayaraq hər ay təkrarlanan xərclər: icarə, inzibati heyətin əmək haqqı, abunə xidmətləri.

Zərərsizlik nöqtəsiBreak-even point

Gəlirin bütün xərcləri örtdüyü satış həcmi. Bax: zərərsizlik nöqtəsi kalkulyatoru.

Zərərsizlik (ədəd) = sabit xərclər ÷ (qiymət − dəyişən xərc)

Lüğətdən necə istifadə etmək olar

Terminlər əlifba sırası ilə verilib. Yuxarıdakı hərflərdən birinə klikləyin. Hesablama tələb edən terminlərin yanında düstur və kalkulyatorun linki var. Terminlərin məntiqi bir yerdə necə işlədiyini görmək üçün maliyyə modeli şablonuna baxın.

Hesablamaları biz aparaq

Valtera kiçik və orta şirkətlərin mühasibat və vergi uçotunu aparır, kənar CFO kimi gəlirin artmasına və pul axınına cavabdeh olur.